Trong thực tiễn, nhiều hành vi xâm phạm lợi ích công hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương không được xử lý kịp thời do không có người khởi kiện hoặc người bị xâm phạm không đủ điều kiện, khả năng tự khởi kiện. Ngày 24 tháng 6 năm 2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/01/2026 mở ra một hướng mới để Viện kiểm sát nhân dân đứng ra khởi kiện, bảo vệ lợi ích chung của Nhà nước, của cộng đồng và những người yếu thế trong xã hội. Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) chủ động hơn trong bảo vệ lợi ích chung của Nhà nước, xã hội và các nhóm yếu thế.
Theo Nghị quyết 205/2025/QH15, VKSND thực hiện bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương, bảo vệ lợi ích công sau khi thông báo, kiến nghị với cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền, trách nhiệm khởi kiện nhưng không có người khởi kiện thì Viện kiểm sát khởi kiện.
Nhóm dễ bị tổn thương: trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con nhỏ, người mất năng lực hành vi dân sự, người gặp khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, người dân sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn. Đây là những đối tượng thường gặp nhiều rào cản trong việc tiếp cận pháp luật, hạn chế về điều kiện kinh tế, sức khỏe, nhận thức hoặc khả năng tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Lợi ích công trong các lĩnh vực: quản lý, sử dụng đất đai, tài nguyên, môi trường; tài sản công; di sản văn hóa; an toàn thực phẩm; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các lợi ích chung khác của cộng đồng.
Trong các trường hợp nêu trên, khi tiếp nhận thông tin, phản ánh, qua xác minh, thu thập tài liệu, nếu xét thấy có dấu hiệu xâm phạm nghiêm trọng quyền, lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương, lợi ích công. VKSND có quyền kiến nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, đồng thời xem xét thực hiện các thẩm quyền tiếp theo theo quy định của pháp luật và tinh thần Nghị quyết số 205/2025/QH15.
Trách nhiệm phối hợp của các cơ quan, tổ chức
Để thực hiện hiệu quả Nghị quyết 205, các cơ quan, tổ chức, chính quyền địa phương có trách nhiệm chủ động phối hợp với VKSND, kịp thời cung cấp thông tin, tài liệu, hồ sơ liên quan khi phát hiện hoặc biết về hành vi xâm phạm lợi ích công hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương.
Quyền yêu cầu hỗ trợ của người dân
Người dân, tổ chức khi phát hiện hành vi xâm phạm lợi ích công hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương mà không có điều kiện tự khởi kiện, hoặc việc không khởi kiện có nguy cơ gây thiệt hại cho lợi ích chung, có thể gửi thông tin, phản ánh, tài liệu liên quan đến VKSND nơi xảy ra vụ việc để được xem xét, xử lý theo quy định.
Việc triển khai Nghị quyết 205/2025/QH15 giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ lợi ích công, quyền của các nhóm yếu thế, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan trong quản lý nhà nước. Đồng thời khẳng định vai trò của VKSND là thiết chế bảo vệ pháp luật, bảo vệ lợi ích chung, góp phần xây dựng nền tư pháp công bằng, nghiêm minh. Để Nghị quyết số 205/2025/QH15 được triển khai hiệu quả, rất cần sự phối hợp chặt chẽ, chủ động của các cơ quan, tổ chức và sự tham gia tích cực của Nhân dân. Khi phát hiện hoặc biết về các hành vi xâm phạm lợi ích công hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương, các cơ quan, tổ chức, cá nhân cần kịp thời thông tin, phản ánh, cung cấp tài liệu, chứng cứ cho Viện kiểm sát nhân dân để xem xét, xử lý theo thẩm quyền. Việc tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin sẽ góp phần ngăn chặn vi phạm ngay từ sớm, từ xa, bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất.